De wereld om de man heen
Waarom een moeder haar zoon anders troost dan haar dochter, waarom zorgen voor je kind je 26,4% salaris kost, en waarom we veel betalen aan de nasleep en bijna niets aan preventie. De rekening daarvan betalen we uiteindelijk allemaal.
Ook vrouwen, ouders en werkgevers houden het onbewust in stand.
De vorige hoofdstukken gingen over de man, en over mannen onder elkaar. Dit hoofdstuk gaat over de wereld eromheen: thuis, op het werk en in de maatschappij.
Niemand doet het bewust. Het zit in gewoontes die we nauwelijks opmerken, bij een moeder, een partner, een leidinggevende. En het begint al bij de mensen die het meest van een jongen houden: zijn ouders.
Onderzoekers van Emory University lieten vaders van jonge kinderen dagen achter elkaar een opnameapparaatje dragen, gewoon thuis, en keken wat ze zeiden. Bij dochters vielen woorden als huilen, tranen en eenzaam. Bij zoons woorden als beste, winnen en top, en werd er meer gestoeid. Riep het kind om papa, dan werd daar bij een dochter sneller op gereageerd. Bij moeders is hetzelfde patroon gevonden.
Allemaal liefhebbende ouders. Niemand die dit met opzet doet. Toch leert de dochter praten over wat ze voelt, en de zoon presteren. Zo krijgt een jongen de regels mee voordat hij ze kan begrijpen, zonder dat iemand ze ooit uitlegt.
Vraag iemand naar één zin, en hij haalt zijn schouders op. Zo erg is dat toch niet. Los lijkt elke zin ook klein.
Maar een jongen hoort ze niet los. Hij hoort ze duizenden keren, van iedereen om hem heen, vanaf zijn geboorte. En elke keer leert hij hetzelfde: een man is sterk en stabiel, en houdt wat hij voelt binnen. En wij geven die les door zonder het te merken, omdat we hem vroeger zelf zo hebben geleerd.
En het geldt niet alleen voor mannen. Ook vrouwen hebben geleerd wat ze aantrekkelijk horen te vinden: een man die alles opvangt, altijd sterk is, nooit twijfelt. Dat werkt door bij het daten, in een relatie, in wat er stilzwijgend van hem wordt verwacht.
Dit is geen verwijt. Mannen en vrouwen zijn in dezelfde cultuur opgegroeid en geven dezelfde signalen door, terwijl die les tegenwoordig niemand meer gelukkig maakt. Dit zien is precies waar het afleren begint, samen.
En het blijft niet bij de mensen om hem heen. Ook op zijn werk hangt er een prijskaartje aan.
Zichtbaar zorgen kost een man gemiddeld ruim een kwart van zijn verdere loopbaaninkomen.
Aan de talkshowtafel praten we vaker over de nieuwe man. Maar op het werk belonen we nog steeds de oude. Gemiddelde uit Amerikaans onderzoek naar het ‘flexibility stigma’ (Coltrane e.a., 2013); voor vrouwen was dat 23,2%. Een Nederlandse replicatie ontbreekt.
Twee mannen met hetzelfde werk. De één gaat een dag minder werken om zijn kinderen te zien opgroeien. De ander doet dat niet.
Bijna elke vader wil er voor zijn kinderen zijn. Erbij zijn als ze klein zijn, ze zelf naar bed brengen, weten wat er speelt op school. Die jaren komen maar één keer.
Toch kost het hem iets, en dat is niet simpelweg minder uren, minder loon. Ook bij gelijke prestaties worden mannen die zichtbaar zorgen gezien als minder toegewijd, en dat telt mee bij beoordelingen en promoties. De ideale werknemer is in de praktijk nog steeds dezelfde man: iemand zonder zichtbare zorgtaken, altijd bereikbaar, die zijn gevoel thuislaat.
En daar betaalt de werkgever zelf aan mee. Je beste mensen zijn vaak degenen die het langst blijven doen alsof er niets aan de hand is. Tot ze omvallen, of opzeggen. En in een team waar een fout toegeven voelt als gezichtsverlies, durft niemand een beter idee in te brengen of de baas tegen te spreken. Terwijl juist samenwerken en aanvoelen wat er speelt inmiddels zwaarder wegen dan wat iemand in zijn eentje kan.
Zolang dat de prijs is, is meedoen met de oude norm niet zwak. Het is gewoon de rationele keuze voor een gezin.
Maar die prijs is geen natuurwet. Hij wordt bepaald door werkgevers, en die kunnen we gezamenlijk veranderen. Net als de manier waarop we dit als maatschappij aanpakken.
Hoe houden we háár veilig?
Die vraag stellen we al decennia, en we zoeken het antwoord telkens bij háár: haar weerbaarder maken, beter beschermen, alerter. Noodzakelijk werk. Alleen legt dit opnieuw de verantwoordelijkheid vooral bij de vrouw. We kijken naar de plek waar het geweld landt, weinig naar de plek waar het ontstaat.
wordt in Nederland een vrouw gedood (44 in 2024). In ruim de helft van de gevallen door een (ex‑)partner. Het OM registreerde in 2024 daarnaast 24 zaken apart als femicide.
meisjes en jonge vrouwen tot 25 jaar maakte ooit fysieke seksuele grensoverschrijding mee: van ongewenst zoenen en betasten tot seks tegen hun wil. 1 op de 5 werd ooit gedwongen tot seksuele handelingen.
Er wordt al decennia waardevol werk gedaan, door politie, hulpverlening, opvang en onderwijs. Toch bewegen die cijfers nauwelijks, niet omdat dat werk tekortschiet, maar omdat het bijna altijd ná het geweld komt.
We betalen de schade, niet de oplossing.
Dat repareren achteraf is niet alleen te laat, het is ook peperduur. Huiselijk geweld alleen al kost Nederland naar schatting €6,8 miljard per jaar, ruim 0,8% van het bruto binnenlands product in het jaar waarop de raming slaat (2019). Omgerekend zo'n €380 per inwoner, elk jaar opnieuw. Daar zouden we veel nuttigere dingen mee kunnen doen.
Voor elke €100 die dat geweld ons kost, geven we ongeveer €5 uit aan aanpak en preventie. De rest van die schade, letsel, zorg, politie, rechtspraak en werk dat niet gedaan wordt, is dan al aangericht.
En de schade van de mannenrol zelf, mannen die uitvallen, relaties die stuklopen, vaders die hun kinderen nauwelijks zien, staat in geen enkele begroting.
Draaien we dat om en investeren we wél in de bron, dan levert dat op minstens drie plekken tegelijk iets op.
Zorg
Wie jarenlang spanning wegdrukt, betaalt dat met zijn lichaam: hart- en vaatziekten, verslaving, zelfdoding. Tel daar de zorg voor vrouwen na geweld bij op, en je ziet hoeveel leed en hoeveel kosten hier te voorkomen zijn.
Productiviteit
De norm van de altijd beschikbare werknemer levert burn-outs op en mensen die stilletjes afhaken. Waar iemand op tijd kan zeggen dat het niet gaat, vallen er minder mensen uit, werken teams prettiger samen en gaat er minder talent verloren.
Veiligheid
Een groot deel van het werk van politie en justitie gaat naar escalaties die beginnen bij mannen die niet kunnen omgaan met de spanning in henzelf. Elke escalatie die uitblijft, scheelt handhaving, rechtspraak en detentie.
Dit systeem werkt voor niemand meer.
En toch betalen we het allemaal.
Zij betaalt de hoogste prijs: haar veiligheid, en soms haar leven. Dat staat niet gelijk aan wat het hem kost, en dat hoort het ook niet. Maar hij betaalt óók: met zijn gezondheid en met de mensen die hem nooit echt hebben leren kennen. En wij betalen samen de rekening, elk jaar opnieuw.
Het goede nieuws: wij kunnen hier samen systemen voor inrichten die deze kosten omlaag brengen. Niet door symptomen te blijven bestrijden, maar door te werken aan de kern van het probleem. Mannen, vrouwen, ouders, onderwijs, media en werkgevers: samen vormen we deze cultuur, en alleen samen kunnen we haar veranderen. Daarom brengen we die partijen bij elkaar in de Alliantie EchtMannelijk.
Check hoofdstuk 5 voor hoe de man eruitziet die hier wél uit stapt.