Voel je je onveilig of maak je je zorgen om iemand? Veilig Thuis: 0800 2000. Denk je aan zelfmoord? Bel 113: 0800 0113. Gratis, dag en nacht.

Onderbouwing

Het onderzoek achter de beweging.

Hieronder vind je de wetenschappelijke onderbouwing, de kerncijfers met bronnen en de volledige documenten om zelf te lezen of te downloaden.

Whitepaper · NL · Stichting Nami

Mannelijkheid, een nieuw begin

Het volledige verhaal: van de geschiedenis van mannelijkheid en de opkomst van de manosphere tot de gedragswetenschap achter de Man Box en de businesscase voor verandering. De kern van waarom de veiligheid van de vrouw begint bij de vrijheid van de man.

Voor wie de wetenschap en het hele argument wil doorgronden.

Lees de korte versie →
Whitepaper · EN · Stichting Nami

Masculinity, a new beginning

The full English-language paper: the history of masculinity, the rise of the manosphere, the behavioural science of the Man Box, and the business case for change.

For international readers, researchers and partners.

Read the short version →
Plan van aanpak · Stichting Nami

De Alliantie EchtMannelijk

Hoe we van inzicht naar structurele verandering gaan: een langjarig samenwerkingsverband van werkgevers, overheden, onderwijs en media dat preventie bij de bron aanpakt. Inclusief de acht fasen, de businesscase en wat partners terugkrijgen.

Voor organisaties, fondsen en overheden die mee willen bouwen.

Lees de korte versie →

Lees de volledige documenten in tekstvorm: whitepaper (NL) · whitepaper (EN) · plan van aanpak alliantie.

Elke 8 dagenwordt in Nederland een vrouw gedood, gemiddeld over de afgelopen tien jaar. In ruim de helft van de gevallen, 52 procent over 2020-2024, is een partner of ex-partner de vermoedelijke dader. Dat is een partnerdoding elke zestien dagen; dat aantal is in vijftien jaar niet veranderd. Het totale aantal gedode vrouwen daalde in die periode wél, maar ligt de laatste tien jaar vrijwel stil.CBS (2025), Aantal vrouwen gedood door partner of ex in 15 jaar onveranderd
Ruim 3 / dagmannen overlijden in Nederland door zelfdoding. In 2025 ging het om 1.205 mannen tegenover 553 vrouwen, ruim twee keer zoveel.CBS (2026), 1.758 zelfdodingen in 2025
3 op 4mannen onderschrijven de beperkende regels van de Man Box níét. Eén op de vier doet dat wel, terwijl 36 procent de sociale druk voelt om zich eraan te houden. Daar zit het gat.The Man Box 2024, Jesuit Social Services (Australië, ruim 3.500 mannen van 18 tot 45). Een Nederlandse meting bestaat nog niet.
1 op de 2meiden en jonge vrouwen tot 25 jaar maakten fysieke seksuele grensoverschrijding mee: zoenen, betasten of seks tegen hun wil. In 2017 was dat 48 procent, nu 54. Bij jongens steeg het van 18 naar 23 procent. Een op de vijf meiden (20 procent) werd weleens gedwongen tot seksuele dingen die ze niet wilden. In 2017 was dat 12 procent.Seks onder je 25e (2023), Rutgers & Soa Aids Nederland
€11,2 mldkost gendergerelateerd geweld tegen vrouwen de Nederlandse samenleving per jaar. Inclusief mannen is dat ruim 14 miljard. Dit gaat om alle gendergerelateerd geweld; ramingen die alleen huiselijk geweld tellen, komen lager uit, rond de 6,8 miljard. Ruim de helft van het bedrag is gemonetariseerd leed en geen daadwerkelijke uitgave, dus het is niet zomaar te vergelijken met een begroting.EIGE (2021), landspecifieke raming voor Nederland; Atria komt uit op ongeveer € 14,1 miljard. Rutgers hanteert dezelfde orde van grootte.
€366,3 mldraamt EIGE als de kosten voor de EU-27, waarvan 290,3 miljard geweld tegen vrouwen betreft. Ruim de helft van dat bedrag, 55,6 procent, is gemonetariseerd fysiek en emotioneel leed en dus geen daadwerkelijke uitgave; daarnaast gaat het om het strafrechtsysteem (20,6 procent) en verloren productiviteit (14,0 procent).EIGE (2021), The costs of gender-based violence in the European Union
€4,9 mldvan de €8,3 miljard die werkgevers in 2023 kwijt waren aan loondoorbetaling bij werkgerelateerd verzuim, komt door psychosociale arbeidsbelasting: onder meer werkdruk, conflicten, grensoverschrijdend gedrag en emotioneel zwaar werk. Dat is bijna 60 procent van het werkgerelateerde verzuim, en ongeveer een kwart van alle verzuimkosten van werkgevers (€20 miljard). Werkgerelateerd verzuim is 42 procent van alle verzuimdagen. In 2015 waren de kosten van werkgerelateerd verzuim samen nog 5,1 miljard. Let op: dit telt alleen loondoorbetaling, psychosociale arbeidsbelasting is breder dan mannelijkheidsnormen, en het bedrag zegt niets over oorzaak en gevolg.TNO Arbobalans 2024, p. 8 en 68, op basis van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2023 (TNO en CBS)
75%van het verzuim door psychische klachten, overspannenheid en burn-out is deels of hoofdzakelijk werkgerelateerd. Dat geven werknemers zelf aan in de enquête. Zo’n verzuim duurt gemiddeld 63 werkdagen, het langst van alle oorzaken. Die 63 dagen gelden voor al het verzuim door psychische klachten, niet alleen voor het werkgerelateerde deel.TNO Arbobalans 2024, p. 7 en 51
23%van de jonge mannen (18 tot 34 jaar) had in 2022 burn-outklachten, tegen 13,1 procent in 2015. Het gaat om klachten en niet om een diagnose: gemeten met vijf vragen over emotionele uitputting. Het zijn momentopnames die een stijging laten zien, geen verklaring.Van Veen, Bruel, Bouwens, Held & Soeter (2023), Burn-outklachten onder jonge werknemers: een groeiend probleem? TNO, in opdracht van SZW

Bronnen bij de opbrengsten op de pagina voor werkgevers. Gezondheid: Wong e.a. (2017), Journal of Counseling Psychology, een meta-analyse van 78 steekproeven met 19.453 deelnemers. Vooral de normen alles zelf oplossen, macht over vrouwen en het playboy-ideaal hingen samen met slechtere mentale gezondheid en minder hulp zoeken. Productiviteit, behoud en veiligheid: Berdahl, Glick & Cooper (2018), Harvard Business Review. Werkculturen waarin mannen zich steeds moeten bewijzen, gaan samen met meer burn-out, vaker vertrekplannen en minder psychologische veiligheid. Beide bronnen tonen samenhang, geen oorzaak. De Man Box-cijfers staan hierboven.

De kostenindicator op de pagina voor werkgevers rekent met deze standaardwaarden. Het verzuim per sector is het ziekteverzuimpercentage van CBS over 2025: gemiddeld 5,4 procent, van 3,2 procent in de horeca tot 7,5 procent in de zorg. Het psychosociale deel van 59 procent is het aandeel van psychosociale arbeidsbelasting in de kosten van werkgerelateerd verzuim (€4,9 van €8,3 miljard, zie hierboven). De rekentool past dat aandeel toe op al je verzuimkosten. Dat is een grove benadering, want niet al het verzuim is werkgerelateerd. De kosten per verzuimdag (€300) en per vertrek (€25.000) zijn ruwe aannames om mee te beginnen, geen onderzoekscijfers. Ze verschillen sterk per organisatie, dus vul liever je eigen cijfers in. Het effect in stap 4 stel je zelf in: hoeveel een cultuurprogramma het verzuim verlaagt, is niet uit onderzoek af te leiden. Bron sectorcijfers: CBS StatLine, Ziekteverzuimpercentage; bedrijfstakken en bedrijfsgrootte.

6 op de 10mannen vindt dat ze er iets van moeten zeggen als een man in hun sociale kring een ongepaste seksueel getinte opmerking of gebaar maakt naar een vrouw. Van de mannen die dat zelf meemaakten, wilde 63 procent er iets van zeggen, maar deed dat uiteindelijk niet. De belangrijkste reden is twijfel of het ‘erg genoeg’ was (51 procent).Ipsos I&O (2025)
72 tot 78%van de mannen vindt het geen probleem als vrienden, collega’s of sportmaatjes hen aanspreken op hun gedrag. Toch zegt maar een kwart (24 procent) dat andere mannen in hun kring daar positief op reageren. Dat patroon heet in de sociale psychologie pluralistische onwetendheid.Ipsos I&O (2025), rapport p. 19
48%van de mannen zou eerder iets zeggen tegen vrienden die ongepaste opmerkingen of gebaren maken, als anderen in de groep hen bijvallen. Een kwart (25 procent) zegt dat niemand in hun omgeving er iets van zegt als het gebeurt.Ipsos I&O (2025)

Over het onderzoek uit 2025: Ipsos I&O, rapport 2025/186, in opdracht van het Nationaal Actieprogramma Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. 924 Nederlandse mannen van 18 jaar en ouder, ondervraagd van 15 tot 22 september 2025 en gewogen naar leeftijd, opleiding, regio en stemgedrag. Het gaat om wat mannen zelf zeggen, niet om gemeten gedrag. Het figuur ‘Wat gebeurt er als jij iets zegt?’ op de pagina voor organisaties illustreert het mechanisme. Dat zijn geen onderzoeksuitkomsten.

79%van de mannen heeft respect voor een man die er iets van zegt als een opmerking of grap over vrouwen te ver gaat. 86 procent vindt dat mannen elkaar in zo’n geval moeten aanspreken.Ipsos I&O (2026)
78%van de mannen denkt dat elkaar aanspreken helpt om ongewenst gedrag te verminderen.Ipsos I&O (2026)
68%van de mannen vindt dat hij zelf een rol heeft bij de aanpak van seksueel grensoverschrijdend gedrag. In 2025 was dat 57 procent. Bij vrouwen is het 63 procent.Ipsos I&O (2026)

Over de onderzoeken uit 2026: de eerste twee cijfers komen uit een aanvullend onderzoek van Ipsos I&O naar groepsnormen, uitspreken en bijval bij seksueel grensoverschrijdende opmerkingen en grappen over vrouwen. 1.056 Nederlandse mannen van 18 jaar en ouder, ondervraagd van 16 tot en met 20 september 2026 en gewogen naar leeftijd, opleiding, regio en stemgedrag. Het derde cijfer komt uit de Monitor Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag 2026: 2.372 Nederlanders van 18 jaar en ouder, ondervraagd in april en mei 2026. Beide horen bij het Nationaal Actieprogramma. Het gaat om wat mensen zelf zeggen, niet om gemeten gedrag. De cijfers komen uit de publicatie van Ipsos I&O van 2 november 2026. Het volledige rapport was toen nog niet openbaar.

37%van de mensen van 15 jaar en ouder voelde zich in 2025 in het algemeen weleens onveilig, tegen 33 procent in 2019. In de eigen buurt was dat 17 procent.CBS (2026), Veiligheidsmonitor 2025
59,5%van de vrouwen van 15 tot 25 jaar voelt zich in het algemeen weleens onveilig, tegen 27,2 procent van de mannen in die leeftijd. In elke leeftijdsgroep voelen vrouwen zich vaker onveilig dan mannen.CBS (2026), Veiligheidsmonitor 2025

Op de pagina voor overheid en gemeenten staat het eerste cijfer per basisteam van de politie op een kaart, met dezelfde bron. Welke gemeente bij welk basisteam hoort, publiceert CBS niet. Dat hebben wij afgeleid door de basisteamvlakken van CBS over de gemeentegrenzen van 2025 te leggen. Het is dus geen officiële indeling. Per basisteam zijn er geen aparte cijfers voor mannen en vrouwen.

In hoofdstuk 2 van het verhaal gebruiken we de piramide van geweld. Die laat zien dat de zwaarste vormen van geweld niet losstaan van het alledaagse, maar rusten op een brede basis van gedrag dat we normaal zijn gaan vinden. Van seksistische grappen en stereotypen, via intimidatie en victim blaming, naar seksueel geweld en dwingende controle, tot femicide.

Het model is een communicatiemiddel, geen onderzoeksresultaat. Het vat samen wat uit onderzoek naar voren komt: dat gendergerelateerd geweld voortkomt uit en bijdraagt aan normen en machtsongelijkheden rond gender.

Belangrijk voor de precisie: de oorspronkelijke piramide heeft vier lagen. De onderste laag die wij tonen, de Man Box met de norm over hoe een ‘echte man’ hoort te zijn, is toegevoegd door Emancipator. Wij nemen die laag over omdat het onderzoek naar de Man Box laat zien dat mannen die zich sterk aan die normen houden vaker geweld en intimidatie plegen, en omdat het de brug is naar wat de norm de man zélf kost.

Wat je uit de piramide niet mag lezen: dat één grap causaal leidt tot femicide. Het bewijs is correlationeel en geldt over groepen, niet per individu.

Bronnen: Act4Respect (Atria & Rutgers), handreiking piramide van geweld; Emancipator, toevoeging van de Man Box-laag; Equimundo (voorheen Promundo), The Man Box-onderzoek; Sweeney (2020) en Westmarland (2016) over gendernormen en geweld.

Veel mannen ervaren dating als hard en oppervlakkig. Dat is geen inbeelding: op apps wordt de eerste selectie grotendeels bepaald door een foto en een paar regels tekst. Die ervaring verdient erkenning en wordt in het publieke debat vaak weggewuifd.

Maar wat mensen vooraf zeggen te willen, voorspelt slecht wie ze in het echt aantrekkelijk vinden. In speeddate-onderzoek hingen opgegeven voorkeuren nauwelijks samen met wie deelnemers na een echte ontmoeting wilden zien, en verdween het sekseverschil in het gewicht van uiterlijk en verdiencapaciteit grotendeels. Persoonlijkheid en hoe iemand overkomt wegen in levenden lijve dus zwaarder dan die oppervlakkige selectie doet vermoeden.

Daar komt bij dat mannen hun eigen kwetsbaarheid strenger beoordelen dan anderen dat doen. In zeven studies bleek dat mensen precies dezelfde handeling (een fout toegeven, om hulp vragen, zeggen wat je voelt) anders beoordelen afhankelijk van wie het doet: bij een ander heet het moed, bij jezelf zwakte. Dat betekent niet dat het nooit gebeurt. Sommige mensen reageren slecht op de kwetsbaarheid van een partner, en dat kan pijnlijk uitpakken. Maar het is geen regel die aan gender gebonden is, en het gebeurt aantoonbaar minder vaak dan mannen verwachten. Wij stellen daarom nergens dat vrouwen kwetsbaarheid stelselmatig afstraffen: die claim is niet houdbaar, en juist die claim is het fundament onder het manosphere-verhaal. Wat we wél beschrijven is de rem die in de verwachting zit.

Bronnen: Eastwick & Finkel (2008), Journal of Personality and Social Psychology; Eastwick, Luchies, Finkel & Hunt (2014), Psychological Bulletin (meta-analyse van voorkeuren als voorspeller). Voor de uitgesproken voorkeuren: Buss (1989, 37 culturen) en Walter et al. (2020, replicatie in 45 landen). Voor het zelfoordeel over kwetsbaarheid: Bruk, Scholl & Bless (2018), Journal of Personality and Social Psychology, het zogeheten beautiful mess effect.

Geweld tegen vrouwen heeft nooit één oorzaak. Machtsongelijkheid tussen mannen en vrouwen, alcohol, financiële stress en werkloosheid, en opgroeien met geweld thuis zijn alle vier stevig onderbouwde risicofactoren. Op sommige daarvan is het bewijs harder dan op mannelijkheidsnormen.

Wij kiezen de norm niet omdat die het enige is dat telt, maar omdat het de factor is waar in Nederland structureel het minst in wordt geïnvesteerd, en omdat hij de andere doorsnijdt: hij bepaalt wat een man doet met stress, met drank, met verlies van status.

Wie de norm aanpakt, maakt de andere factoren minder gevaarlijk. Maar met de norm alléén ben je er niet: die andere factoren moeten ook aangepakt worden, door anderen dan wij.

In hoofdstuk 2 zie je een wiel dat van veel kleuren naar een handvol krimpt. Die aantallen zijn een beeld, geen bevinding: de wetenschap kent geen vast aantal emoties. Ekman komt op zes basisemoties, Plutchik op acht, recenter onderzoek op zevenentwintig, en constructivisten stellen dat er überhaupt geen vaste set bestaat.

Wat wél gemeten is, is de richting: jongens krijgen thuis en op school minder ruimte en minder woorden voor wat ze voelen dan meisjes. De verschillen zijn bij jonge kinderen klein en groeien met de leeftijd, en dat patroon wijst op aanleren en niet op aanleg.

Meta-analyse: Chaplin & Aldao (2013), Gender differences in emotion expression in children, Psychological Bulletin 139(4), 735–765. 166 studies.

In hoofdstuk 4 laten we zien dat de norm al thuis wordt doorgegeven, zonder dat iemand dat zo bedoelt. Vaders werden thuis opgenomen met een draagbaar apparaatje: bij dochters viel vaker taal rond verdriet en het lichaam, bij zoons vaker taal rond presteren, en werd er meer gestoeid.

Wat je hieruit niet mag lezen: dat vaders hun zoons bewust anders behandelen, of dat dit één oorzaak aanwijst. Het gaat om gemiddelde verschillen over een groep, gemeten bij een beperkt aantal gezinnen.

Mascaro e.a. (2017), Child gender influences paternal behavior, language, and brain function, Behavioral Neuroscience 131(3), 262–273. Dit onderzoek keek uitsluitend naar vaders. Dat ook moeders meer over gevoelens praten met dochters dan met zoons, komt uit ander onderzoek naar emotietaal van ouders (o.a. Aznar & Tenenbaum, 2015; Van der Pol e.a., 2015).

Ilia ten Böhmer

Oprichter van Stichting Nami en initiatiefnemer van #EchtMannelijk. Verantwoordelijk voor de selectie van de bronnen op deze pagina en voor de kanttekeningen erbij.

echtmannelijk@wearenami.com

Vragen over het onderzoek?

Journalisten en onderzoekers kunnen terecht in de perskit of nemen rechtstreeks contact op.