Onderbouwing
Het onderzoek achter de beweging.
Hieronder vind je de wetenschappelijke onderbouwing, de kerncijfers met bronnen en de volledige documenten om zelf te lezen of te downloaden.
De documenten
Lees de volledige documenten in tekstvorm: whitepaper (NL) · whitepaper (EN) · plan van aanpak alliantie.
De cijfers, met bron
Cijfers voor werkgevers, met bron
Bronnen bij de opbrengsten op de pagina voor werkgevers. Gezondheid: Wong e.a. (2017), Journal of Counseling Psychology, een meta-analyse van 78 steekproeven met 19.453 deelnemers. Vooral de normen alles zelf oplossen, macht over vrouwen en het playboy-ideaal hingen samen met slechtere mentale gezondheid en minder hulp zoeken. Productiviteit, behoud en veiligheid: Berdahl, Glick & Cooper (2018), Harvard Business Review. Werkculturen waarin mannen zich steeds moeten bewijzen, gaan samen met meer burn-out, vaker vertrekplannen en minder psychologische veiligheid. Beide bronnen tonen samenhang, geen oorzaak. De Man Box-cijfers staan hierboven.
De kostenindicator op de pagina voor werkgevers rekent met deze standaardwaarden. Het verzuim per sector is het ziekteverzuimpercentage van CBS over 2025: gemiddeld 5,4 procent, van 3,2 procent in de horeca tot 7,5 procent in de zorg. Het psychosociale deel van 59 procent is het aandeel van psychosociale arbeidsbelasting in de kosten van werkgerelateerd verzuim (€4,9 van €8,3 miljard, zie hierboven). De rekentool past dat aandeel toe op al je verzuimkosten. Dat is een grove benadering, want niet al het verzuim is werkgerelateerd. De kosten per verzuimdag (€300) en per vertrek (€25.000) zijn ruwe aannames om mee te beginnen, geen onderzoekscijfers. Ze verschillen sterk per organisatie, dus vul liever je eigen cijfers in. Het effect in stap 4 stel je zelf in: hoeveel een cultuurprogramma het verzuim verlaagt, is niet uit onderzoek af te leiden. Bron sectorcijfers: CBS StatLine, Ziekteverzuimpercentage; bedrijfstakken en bedrijfsgrootte.
Cijfers over omstanders, met bron
Over het onderzoek uit 2025: Ipsos I&O, rapport 2025/186, in opdracht van het Nationaal Actieprogramma Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. 924 Nederlandse mannen van 18 jaar en ouder, ondervraagd van 15 tot 22 september 2025 en gewogen naar leeftijd, opleiding, regio en stemgedrag. Het gaat om wat mannen zelf zeggen, niet om gemeten gedrag. Het figuur ‘Wat gebeurt er als jij iets zegt?’ op de pagina voor organisaties illustreert het mechanisme. Dat zijn geen onderzoeksuitkomsten.
Over de onderzoeken uit 2026: de eerste twee cijfers komen uit een aanvullend onderzoek van Ipsos I&O naar groepsnormen, uitspreken en bijval bij seksueel grensoverschrijdende opmerkingen en grappen over vrouwen. 1.056 Nederlandse mannen van 18 jaar en ouder, ondervraagd van 16 tot en met 20 september 2026 en gewogen naar leeftijd, opleiding, regio en stemgedrag. Het derde cijfer komt uit de Monitor Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag 2026: 2.372 Nederlanders van 18 jaar en ouder, ondervraagd in april en mei 2026. Beide horen bij het Nationaal Actieprogramma. Het gaat om wat mensen zelf zeggen, niet om gemeten gedrag. De cijfers komen uit de publicatie van Ipsos I&O van 2 november 2026. Het volledige rapport was toen nog niet openbaar.
Onveilig voelen, met bron
Op de pagina voor overheid en gemeenten staat het eerste cijfer per basisteam van de politie op een kaart, met dezelfde bron. Welke gemeente bij welk basisteam hoort, publiceert CBS niet. Dat hebben wij afgeleid door de basisteamvlakken van CBS over de gemeentegrenzen van 2025 te leggen. Het is dus geen officiële indeling. Per basisteam zijn er geen aparte cijfers voor mannen en vrouwen.
Nuance 1: de piramide van geweld
In hoofdstuk 2 van het verhaal gebruiken we de piramide van geweld. Die laat zien dat de zwaarste vormen van geweld niet losstaan van het alledaagse, maar rusten op een brede basis van gedrag dat we normaal zijn gaan vinden. Van seksistische grappen en stereotypen, via intimidatie en victim blaming, naar seksueel geweld en dwingende controle, tot femicide.
Het model is een communicatiemiddel, geen onderzoeksresultaat. Het vat samen wat uit onderzoek naar voren komt: dat gendergerelateerd geweld voortkomt uit en bijdraagt aan normen en machtsongelijkheden rond gender.
Belangrijk voor de precisie: de oorspronkelijke piramide heeft vier lagen. De onderste laag die wij tonen, de Man Box met de norm over hoe een ‘echte man’ hoort te zijn, is toegevoegd door Emancipator. Wij nemen die laag over omdat het onderzoek naar de Man Box laat zien dat mannen die zich sterk aan die normen houden vaker geweld en intimidatie plegen, en omdat het de brug is naar wat de norm de man zélf kost.
Wat je uit de piramide niet mag lezen: dat één grap causaal leidt tot femicide. Het bewijs is correlationeel en geldt over groepen, niet per individu.
Bronnen: Act4Respect (Atria & Rutgers), handreiking piramide van geweld; Emancipator, toevoeging van de Man Box-laag; Equimundo (voorheen Promundo), The Man Box-onderzoek; Sweeney (2020) en Westmarland (2016) over gendernormen en geweld.
Nuance 2: wat mannen ervaren op de datingmarkt
Veel mannen ervaren dating als hard en oppervlakkig. Dat is geen inbeelding: op apps wordt de eerste selectie grotendeels bepaald door een foto en een paar regels tekst. Die ervaring verdient erkenning en wordt in het publieke debat vaak weggewuifd.
Maar wat mensen vooraf zeggen te willen, voorspelt slecht wie ze in het echt aantrekkelijk vinden. In speeddate-onderzoek hingen opgegeven voorkeuren nauwelijks samen met wie deelnemers na een echte ontmoeting wilden zien, en verdween het sekseverschil in het gewicht van uiterlijk en verdiencapaciteit grotendeels. Persoonlijkheid en hoe iemand overkomt wegen in levenden lijve dus zwaarder dan die oppervlakkige selectie doet vermoeden.
Daar komt bij dat mannen hun eigen kwetsbaarheid strenger beoordelen dan anderen dat doen. In zeven studies bleek dat mensen precies dezelfde handeling (een fout toegeven, om hulp vragen, zeggen wat je voelt) anders beoordelen afhankelijk van wie het doet: bij een ander heet het moed, bij jezelf zwakte. Dat betekent niet dat het nooit gebeurt. Sommige mensen reageren slecht op de kwetsbaarheid van een partner, en dat kan pijnlijk uitpakken. Maar het is geen regel die aan gender gebonden is, en het gebeurt aantoonbaar minder vaak dan mannen verwachten. Wij stellen daarom nergens dat vrouwen kwetsbaarheid stelselmatig afstraffen: die claim is niet houdbaar, en juist die claim is het fundament onder het manosphere-verhaal. Wat we wél beschrijven is de rem die in de verwachting zit.
Bronnen: Eastwick & Finkel (2008), Journal of Personality and Social Psychology; Eastwick, Luchies, Finkel & Hunt (2014), Psychological Bulletin (meta-analyse van voorkeuren als voorspeller). Voor de uitgesproken voorkeuren: Buss (1989, 37 culturen) en Walter et al. (2020, replicatie in 45 landen). Voor het zelfoordeel over kwetsbaarheid: Bruk, Scholl & Bless (2018), Journal of Personality and Social Psychology, het zogeheten beautiful mess effect.
Nuance 3: mannelijkheidsnormen zijn niet de enige oorzaak
Geweld tegen vrouwen heeft nooit één oorzaak. Machtsongelijkheid tussen mannen en vrouwen, alcohol, financiële stress en werkloosheid, en opgroeien met geweld thuis zijn alle vier stevig onderbouwde risicofactoren. Op sommige daarvan is het bewijs harder dan op mannelijkheidsnormen.
Wij kiezen de norm niet omdat die het enige is dat telt, maar omdat het de factor is waar in Nederland structureel het minst in wordt geïnvesteerd, en omdat hij de andere doorsnijdt: hij bepaalt wat een man doet met stress, met drank, met verlies van status.
Wie de norm aanpakt, maakt de andere factoren minder gevaarlijk. Maar met de norm alléén ben je er niet: die andere factoren moeten ook aangepakt worden, door anderen dan wij.
Nuance 4: het kleurenwiel is beeldspraak, geen telling
In hoofdstuk 2 zie je een wiel dat van veel kleuren naar een handvol krimpt. Die aantallen zijn een beeld, geen bevinding: de wetenschap kent geen vast aantal emoties. Ekman komt op zes basisemoties, Plutchik op acht, recenter onderzoek op zevenentwintig, en constructivisten stellen dat er überhaupt geen vaste set bestaat.
Wat wél gemeten is, is de richting: jongens krijgen thuis en op school minder ruimte en minder woorden voor wat ze voelen dan meisjes. De verschillen zijn bij jonge kinderen klein en groeien met de leeftijd, en dat patroon wijst op aanleren en niet op aanleg.
Meta-analyse: Chaplin & Aldao (2013), Gender differences in emotion expression in children, Psychological Bulletin 139(4), 735–765. 166 studies.
Nuance 5: hoe ouders de norm onbewust doorgeven
In hoofdstuk 4 laten we zien dat de norm al thuis wordt doorgegeven, zonder dat iemand dat zo bedoelt. Vaders werden thuis opgenomen met een draagbaar apparaatje: bij dochters viel vaker taal rond verdriet en het lichaam, bij zoons vaker taal rond presteren, en werd er meer gestoeid.
Wat je hieruit niet mag lezen: dat vaders hun zoons bewust anders behandelen, of dat dit één oorzaak aanwijst. Het gaat om gemiddelde verschillen over een groep, gemeten bij een beperkt aantal gezinnen.
Mascaro e.a. (2017), Child gender influences paternal behavior, language, and brain function, Behavioral Neuroscience 131(3), 262–273. Dit onderzoek keek uitsluitend naar vaders. Dat ook moeders meer over gevoelens praten met dochters dan met zoons, komt uit ander onderzoek naar emotietaal van ouders (o.a. Aznar & Tenenbaum, 2015; Van der Pol e.a., 2015).
Wie dit heeft samengesteld
Ilia ten Böhmer
Oprichter van Stichting Nami en initiatiefnemer van #EchtMannelijk. Verantwoordelijk voor de selectie van de bronnen op deze pagina en voor de kanttekeningen erbij.
Vragen over het onderzoek?
Journalisten en onderzoekers kunnen terecht in de perskit of nemen rechtstreeks contact op.