De gevangenis van de man
Waarom je maar een klein deel van je gevoelens mag laten zien, wat het je kost om de rest weg te drukken, en waarom die opgekropte spanning ergens naar buiten moet.
Dit is het emotionele spectrum van een mens.
Zo begint mannelijkheid bij de geboorte. Compleet.
- "Niet huilen jongen."
- "Doe niet zo pussy."
- "Stel je niet zo aan man."
- "Ik wil een echte vent."
- "Jij hebt niemand nodig."
- "Je bent zo fucking gevoelig."
Een man mag alles zijn, als hij maar een 'man' is.
Het verhaal dat hij aangeboden kreeg lijkt houvast te geven: nooit zwakte tonen, de controle houden, dominantie uitstralen, status afdwingen. Maar van binnen is het een gevangenis die je nergens ziet.
Vrouw-zijn wordt zelden in twijfel getrokken: wie buiten de lijntjes kleurt, blijft meestal een vrouw. Bij mannen werkt het anders. Elke dag test de wereld onbewust of je man genoeg bent. Hoe je reageert op pijn. Op onzekerheid. Op een ruzie. Op emoties die je ‘hoort’ weg te stoppen in plaats van te laten zien. Denk aan het moment dat je iets verdrietigs voelt, maar toch stoer reageert. Of het moment dat je liever zwijgt dan toegeeft dat je het niet weet. Man-zijn voelt vaak niet als iets dat je gewoon bént, maar als een status die je steeds opnieuw moet verdienen, en net zo makkelijk weer kunt verliezen. Eén misstap, je zwakte tonen op het verkeerde moment, een gebaar dat te "homo" oogt, en je bent "geen echte man".
Wat het je kost, is voortdurend de sterke man spelen: risico nemen, de baas blijven, en alles wat op zwakte lijkt wegstoppen. Je bezit je mannelijkheid niet, je huurt hem. Zo leef je in een constante staat van spanning, een test die nooit stopt.
“Ik ben sterk.”
“Komt goed.”
“Gaat prima.”
“Ik hoef geen hulp.”
De gevangenis heeft geen tralies. De bewakers zijn we zelf, bedenk maar wat je naar je hoofd krijgt zodra je even van de norm afwijkt.
Je hoeft niet zacht of homo te zijn om dit naar je hoofd te krijgen. Het verwijt werkt bij iedere man, en juist daarom houdt het iedereen in het gareel. Wie het wél is, krijgt het dubbel. Dus houd je jezelf groot en sterk, ook als je je onzeker of angstig voelt. Elke dag opnieuw.
Wat druk jij weg?
Wees even eerlijk tegen jezelf. Welke van deze gevoelens houd jij soms of meestal binnen?
Stoppen voelt gevaarlijker dan doorgaan.
Waarom laat je dan niet gewoon zien wat je voelt? Omdat je precies weet wat het je kan kosten: respect, je plek in de groep, en de angst dat je partner je niet meer met dezelfde ogen aankijkt.
En dat krijg je niet zomaar terug. Eén keer bekendstaan als de zwakke, en het blijft aan je hangen. Dat is geen kleinigheid, dat is je plek tussen de mensen om je heen.
Er is een reden dat dit zo hard aankomt. Voor onze voorouders was erbij horen een kwestie van overleven: alleen buiten de groep hield je het niet lang uit. Je lijf is daar nog steeds op gebouwd. Daarom voelt "je bent geen echte man" niet als een mening, maar als alarm. In je lichaam gaat dat zo:
Er gebeurt iets
Kritiek in een vergadering. Een grap over jou. Je partner die het beter doet dan jij.
Je lichaam gaat aan
Je hart gaat sneller, je hoofd wordt warm, je kaken gaan op elkaar. Nog voor je iets gedacht hebt.
Je doet iets om het te stoppen
Harder praten. Dichtklappen. Weglopen. Uitvallen. Alles om dat gevoel weg te krijgen.
Misschien herken je de korte lont na een rotdag, of het dichtklappen bij kritiek. Dat is dit alarm dat aanslaat, niet jouw karakter. En een lichaam dat hier elke dag in staat, houdt dat niet eindeloos vol.
Dezelfde druk, twee richtingen.
Een deel van jezelf wegstoppen vreet aan je. Vroeg of laat moet de druk eruit: naar binnen, of naar buiten.
3 à 4 mannen per dag overlijden in Nederland door zelfdoding, ruim twee keer zoveel als vrouwen. Wie nooit leerde zijn eigen onrust te dragen, keert zich naar binnen.
Dit is niet hetzelfde, en niet even zwaar. De een keert zich naar binnen, de ander treft een ander mens. Maar het komt uit dezelfde bron: een man die nooit heeft geleerd wat hij met zijn eigen gevoelens aan moet.
Hoe het eruitziet als de druk naar buiten slaat.
Dit staat hier niet om je iets te verwijten. Het staat hier zodat je het kunt zien, bij jezelf of bij iemand in je omgeving, op het moment dat er nog iets te doen is.
Geweld begint bijna nooit met een klap. Het begint met het stap voor stap kleiner maken van haar vrijheid, vaak verpakt als "bescherming" of "passie". Dat heet dwingende controle, en uit onderzoek weten we dat het een vast patroon volgt.
Voorgeschiedenis
Een vastgelegd patroon van controledrang in eerdere relaties.
Love bombing
De relatie versnelt extreem. Hij claimt haar volledig om zijn eigen leegte te dempen.
Isolatie
Dwingende controle. Hij wordt stap voor stap de eigenaar van haar tijd en haar sociale cirkel.
De trigger
Een dreigende breuk of een nieuwe baan, iets dat haar autonomie terugclaimt, raakt zijn alarm.
Escalatie
Stalking, dreigementen, geweld. Extreme middelen om de controle in stand te houden.
De omslag
Hij registreert dat het herstellen van zijn dominantie onomkeerbaar is mislukt.
Planning
Het koel voorbereiden van de ultieme controle-actie.
De ontlading
Femicide. De meest voorspelbare moord die we kennen, en juist daarom te voorkomen.
Herken je iets van deze fasen, bij jezelf of bij iemand in je omgeving? Praten kan altijd, gratis en dag en nacht, met Veilig Thuis op 0800 2000.
Dominantie is geen kracht.
Een man die zijn vrouw klein moet houden om zich groot te voelen, breekt precies datgene af wat hij het hardst nodig heeft: haar vertrouwen.
Zolang hij de controle houdt over alles om zich heen, hoeft hij niet te voelen hoe weinig controle hij over zichzelf heeft.
Dat is geen sterke man.
Dat is een man die de controle over zichzelf kwijt is.
Dat laat zien waar dit gedrag vandaan komt, en het praat niets goed: wat hij doet blijft volledig zijn verantwoordelijkheid.
Maar dan blijft er één vraag over. Spreek je een man onder vier ogen, dan verdedigt bijna niemand deze regels nog. En toch blijven ze staan. Hoe kan dat?
Check hoofdstuk 3 voor waarom niemand als eerste iets zegt.